Translate

Trang BVB1

Thứ Sáu, ngày 04 tháng 3 năm 2016

Lễ hội và sự xuống cấp của văn hoá Việt Nam

Lễ hội Cổ Loa tại huyện Đông Anh, Hà Nội.
* Ts. NGUYỄN HƯNG QUỐC
Ở Việt Nam, đặc biệt ở miền Bắc, mỗi năm có cả hàng ngàn lễ hội, nhưng những lễ hội quan trọng và thu hút đông đảo người tham dự nhất là những lễ hội được tổ chức sau Tết Nguyên đán.
Đọc những bài tường thuật trên báo chí trong nước cũng như trên các diễn đàn mạng, người ta nhận thấy hai điều; Thứ nhất, lễ hội nào cũng đông người dự, thường là cả mấy ngàn người, thậm chí, cả mấy chục ngàn người; người nào cũng đầy thành tín với ước mong được nhiều may mắn trong năm mới. Thứ hai, trái ngược hẳn với sự thành tín ấy, không khí lễ hội lại rất nhếch nhác và hỗn loạn. Người ta chen lấn nhau; chửi bới nhau, thậm chí ẩu đả nhau. Người ta trèo lên cả bàn thờ để ngắt hoa, lấy đồ cúng hoặc sờ vào các bức tượng thần và Phật để lấy…lộc. Trong ‘hội phết’ ở Hiền Quan, Phú Thọ, sau khi hành lễ, vị tiên chỉ tung sáu quả phết (làm bằng gỗ với đường kính khoảng 35cm) lên cao. Với niềm tin là ai cướp được ‘quả phết’ ấy thì không những bản thân mình, gia đình mình mà còn cả làng mình sẽ được phước lộc cả năm, hàng ngàn thanh niên nhào đến giành giật. Người này giành được lại bị người khác giật mất. Cứ thế. Cả hàng ngàn người, trong đó có nhiều người ở trần trùng trục xông vào nhau, giẫm đạp lên nhau, đánh đấm nhau, quyết tâm giành cho được quả phết. Đó là chưa kể chung quanh lễ hội: Hầu như tất cả các hàng quán đều nâng giá lên cao vòi vọi, một hiện tượng mà người trong nước gọi là “chặt chém”.
Mô tả khung cảnh của những buổi lễ như thế, trên báo chí, người ta dùng những từ ngữ nặng nề như “náo loạn”, “hỗn loạn”, “ẩu đả”, “hỗn chiến”, “bát nháo”, “thô tục”, “bạo liệt”, “phản cảm”, “không thể tưởng tượng được”, v.v… khiến mọi người thấy “rùng mình”, “ngao ngán” và “xấu hổ”. Một số người còn lưu ý là những cảnh tượng nhếch nhác như vậy chỉ có ở miền Bắc. Trong Nam, như ngày hội Tết ở Bình Dương, cũng quy tụ cả hàng chục ngàn người, không hề có những sự chen lấn, giẫm đạp lên nhau cũng như những sự giành giật xô bồ và tồi tệ như vậy. Nhiều người đi đến kết luận: văn hoá Việt Nam đang xuống cấp trầm trọng.
Thật ra, văn hoá Việt Nam đã xuống cấp từ lâu. Xuống cấp trong học đường: học sinh hành hung nhau và không tôn trọng thầy cô giáo; các thầy cô giáo thì chỉ xem việc dạy học như một sinh kế, ở đó, người ta tận dụng nhiều thủ đoạn, phổ biến nhất là trong việc dạy thêm, để có thật nhiều tiền. Xuống cấp trong gia đình: cha mẹ không làm gương hoặc chỉ làm gương xấu cho con cái; con cái cũng không còn hiếu đễ đối với cha mẹ cũng như giữa anh em với nhau. Xuống cấp trong xã hội: người ta chỉ biết chạy theo quyền lợi, bất kể đạo lý, mất cả nhân nghĩa và lòng tự trọng; cái gọi là tình hàng xóm, tình đồng bào và tình người trở thành một cái gì hết sức hiếm hoi. Xuống cấp trong phạm vi quốc gia: giới lãnh đạo chỉ chạy theo quyền lợi riêng, việc làm không đi đôi với lời nói, nạn tham nhũng tràn lan, sự dối trá lên ngôi. Tuy nhiên, tất cả những sự xuống cấp như vậy đều khá chung chung. Không có biểu hiện nào cụ thể về sự xuống cấp ấy cho bằng hình ảnh các lễ hội sau Tết.
Lễ hội nào cũng bao gồm hai khía cạnh: lễ và hội. Lễ là tế lễ, cúng kiếng, nghi thức; hội là sinh hoạt. Lễ là phần thiêng liêng, hội là phần giải trí. Lễ nối con người với thế giới tâm linh, hội gắn kết con người lại với nhau. Phần lễ làm cho phần hội gắn liền với quá khứ và truyền thống, từ đó, có ý nghĩa văn hoá. Chính vì vậy, lễ hội trở thành một phần của văn hoá, văn hoá dân gian.
Việc cả ngàn, thậm chí, hàng chục ngàn người tham gia vào các lễ hội chứng tỏ người ta không những mê thích các trò tiêu khiển mà còn rất quan tâm đến thế giới tâm linh. Người ta tin vào thần thánh, tin vào số phận, tin vào những ân lộc may mắn đến được từ sự nguyện cầu. Thế nhưng, tại sao, ở chỗ linh thiêng như vậy, người ta lại hành xử một cách trần tục và thô tục như giành giật nhau, giẫm đạp lên nhau, xô xát nhau như vậy? Chẳng lẽ là người ta tin thần thánh sẽ phù hộ cho họ khi người ta trèo lên bàn thờ để giật hoa quả và đồ cúng cũng như ẩu đả nhau như vậy?
Từ lâu, người ta đã nói tín ngưỡng làm cho con người hướng thượng hơn, bao dung hơn, nghĩ về người khác nhiều hơn, thế nhưng, qua những gì người ta chứng kiến được trong các lễ hội, rõ ràng là niềm tin vào thần linh không làm cho người ta trở thành tốt đẹp hơn. Tại sao?
Lý do chính dĩ nhiên không xuất phát từ tín ngưỡng. Tín ngưỡng nào ít nhiều cũng đều có mặt tốt. Lý do chính, theo tôi, là người ta không tín ngưỡng thật. Người ta chỉ mê tín. Người ta không nghĩ đến khía cạnh đạo đức của lễ hội mà chỉ xem đó như chỗ để người ta cầu an và cầu may. Người ta chỉ xem thần thánh như những con buôn, với họ, người ta có thể mua chuộc và đút lót.
Thái độ ấy chủ yếu xuất phát từ tâm lý bất an. Người nghèo, cả ngày quần quật kiếm sống, được ngày nào hay ngày ấy, hoàn toàn bất an về tương lai: Họ cần một điểm tựa về tinh thần. Cả người giàu có và có quyền chức cũng bất an: Tất cả tiền bạc và địa vị của họ không đến từ tài năng và công sức chân chính mà chỉ đến nhờ chạy chọt và tham nhũng, bởi vậy, người ta rất sợ bị mất. Đến với thần linh, người ta hy vọng sẽ tiếp tục được may mắn.
Trong một xã hội mà cả người giàu lẫn người nghèo, cả người thống trị lẫn người bị trị, đều bất an, không có giá trị nào thực sự vững chắc cả. Nhiều người cho vấn đề trầm trọng nhất của xã hội Việt Nam hiện nay là sự loạn chuẩn, đúng hơn, sự biến mất của các chuẩn mực đạo đức. Ranh giới giữa cái tốt và cái xấu, cái cao thượng và cái thấp hèn, cái nên làm và cái không nên làm đều bị xoá nhoà. Khi mất ranh giới ấy, người ta cũng mất cả ý thức hướng thiện và, quan trọng hơn, mất cả sự hổ thẹn.
Khi sự hổ thẹn không còn, đạo đức cũng sẽ không còn. Đó mới chính là điều đáng lo lắng nhất cho xã hội Việt Nam hiện nay. Chế độ độc tài một lúc nào đó sẽ sụp đổ. Nhưng những con người không biết hổ thẹn và không có ý niệm đạo đức sẽ còn mãi.
Còn, như một tai hoạ cho tương lai.
(Nguyễn Hưng Quốc Blog)
------------

9 nhận xét:

  1. Các yếu nhân của ta đa số xuất phát từ giai cấp công nông nên đôi khi, các yếu nhân cũng chưa hiểu hết nguyên tắc lễ nghĩa và phong tục đẹp đẽ cổ xưa. Nói gì đến một số thanh niên thiếu văn hóa thời nay.

    Trả lờiXóa
    Trả lời
    1. Yêu ớt nhân thì đúng hơn.

      Xóa
  2. Từ khi nào văn hoá xuống cấp? từ khi có bác và đảng mở hàng với cướp chinh quyền, xử bắn ân nhân là bà cát hanh long , .... xử những công thần đẻ bịt miệng ...

    Trả lờiXóa
  3. Văn hoá xuống cấp có định hướng XHCN đấy các bác ạ. Các ông bà bần cố nông ngày xưa nay có quyền trong tay muốn chứng tỏ ta đây cũng có văn hóa nên hậu quả của nền văn hóa các ông bà bần cố nông nó xuống cấp như thế thì cũng là lẽ thường.Một nền văn hóa do một nhóm người vô văn hóa lảnh đạo và định hướng thì ......làm sao có văn hóa .

    Trả lờiXóa
  4. Cái gì mà không xuống cấp cứ là lễ hội !

    Trả lờiXóa
  5. Đồng chí Quốc đáng lẽ phải là trưởng ban tuyên giáo TW

    Trả lờiXóa
  6. Từ cái hội làng thanh bình, các "nhà" văn hóa tô vẽ, tôn vinh cho rõ to và ...bí ẩn, để càng to càng ...oách. Lại được thêm các vị lãnh đạo to tổ bố rủ lòng "quan tâm" đến ...nền văn hóa dân tộc, chẳng tuần chay nào ráo nước mắt. Nhân thể tiện cái sự "vô tư" trong việc sử dụng lao động trong các tổ chức NN cùng với vấn nạn ...dư tiền và "tỷ phú thời gian, làm cho các "lễ hội" càng ngày càng ...hoành tráng. Các bậc "bô lão" sáu bảy chục tuổi đầu đâu phải là nhiều, đều lớn lên trong cái thời ăn mặc còn chẳng có, lấy đâu mà biết "lễ hội" xưa nó tròn méo ra làm sao đâu mà cứ khéo tưởng tượng!
    Cho nên, để giảm dần cái nạn "lễ hội", thì trước hết các vị "lãnh đạo" các cấp đừng có đi lễ với hội làm gì, "hệ thống chính trị" hùng mạnh của chúng ta hãy lo các công việc ích nước lợi dân khác, hơn là cứ có lễ hội là đến sì sụp khấn vái cho thêm phần ...long trọng, trả lại cho làng quê cái không gian thanh bình và cái hoài niệm hiếm hoi (nếu còn sót lại) trong thời buổi vật đổi sao dời này.

    Trả lờiXóa
  7. Lễ hội "Thề không tham nhũng" chỉ toàn những vị không có điều kiện tham nhũng vung tay. Những kẻ có điều kiện nhám nhúa chủ động tránh rất xa!

    Trả lờiXóa
  8. Mong các vị giữ trách nhiệm lớn với đất nước hãy kết luận về nguyên nhân chính của sự tụt hậu, xuống dốc thảm hại về đạo đức, văn hóa, kinh tế,Xã hội, KHKT, v.v..của đất nước ta so với các nước khác, đặc biệt là nạn tham nhũng từ trên xuống dưới. Đó là do bản chất chế độ hay tài năng lãnh đạo, khắc hục triệt để bằng cách nào để đuổi kịf lân bang ,...??? ND rất nóng lòng đấy !

    Trả lờiXóa